Σάββατο, 27 Απριλίου 2013

Τσούνια... και λαμπριάτης


1ο έθιμο
Τα τσούνια είναι ένα από τα  Πασχαλινά έθιμα της Άνδρου.

Είναι ένα παιχνίδι που συνηθίζεται να παίζεται ανήμερα το Πάσχα.
Έρχεται απ’ τα παλιά και γεμίζει τις ώρες πριν και
 μετά τον Λαμπριάτη*. Συμμετέχουν μεγάλοι και μικροί (φτάνει να μπορούν να σηκώσουν τη μπάλα) χωρισμένοι σε δύο ομάδες, χωρίς όριο παικτών. Είναι ένα έθιμο κεφιού που λίγη σημασία έχει ποιος θα ‘ναι ο νικητής, παρ’ ότι πάντοτε μπαίνει και κάποιο έπαθλο (μεγάλη πλάκα γίνεται αν κάποιος ρίξει τον «εννιά»).

Αποτελείται από 9 ξύλα, μήκους περίπου 60 εκατοστών,  πελεκημένα μυτερά, το ένα λίγο πιο μακρύ, ο «εννιάς» και μία ξύλινη μπάλα, συνήθως από κούτσουρο, λίγο ακανόνιστη. Στήνονται σε τριάδες, σχηματίζοντας τετράγωνο, σε απόσταση περίπου 35 εκατοστών το ένα από το άλλο και στη μέση τοποθετείται ο «εννιάς».
Συμφωνείται ο καταληκτικός αριθμός των πόντων, γίνεται η κλήρωση για το ποια ομάδα θα παίξει πρώτη και ορίζονται οι αποστάσεις από τις οποίες θα ρίχνει ο κάθε παίκτης τη μπάλα. Δηλαδή, τις «πρωτιές», τις «δευτεριές», τις «τριτιές». Εάν π.χ. τελειώνει το παιχνίδι στο 251, οι «πρωτιές» μπορεί να είναι μέχρι το 100, οι «δευτεριές» μέχρι το 180 και οι «τριτιές» μέχρι τέλος.
Οι ομάδες ρίχνουν εναλλάξ, κατά τη σειρά που έχουν γραφτεί οι παίκτες στην κατάσταση. Κάθε παίκτης ρίχνει και δεύτερη φορά, εάν βέβαια έχει επιτύχει στην πρώτη. Αυτό είναι το λεγόμενο «κούντημα» και γίνεται από το σημείο που έχει σταθεί η μπάλα την πρώτη φορά και αφού στηθούν τα πεσμένα τσούνια.
Για κάθε τσούνι μετράει ένας βαθμός εκτός κι αν πέσει μόνο ο «εννιάς» και μόνο κατά την πρώτη βολή, οπότε μετράει για εννέα πόντους. Ακόμη, υπάρχουν «κατεβασούρες», δηλαδή αν τελειώνοντας δεν ρίξουμε ακριβώς το αριθμό που χρειαζόμαστε, τότε κατεβαίνουμε σε αριθμό πόντων που εκ των προτέρων έχουμε συμφωνήσει. Αυτό είναι συνηθισμένο μια και η μπάλα παίζει τα δικά της παιχνίδια.
Είναι ένα πολύ διασκεδαστικό παιχνίδι, που εξαρτάται βέβαια από το πλήθος των παικτών και συνοδεύεται από μεζεδάκι, κρασάκι, ανέκδοτα, αστεία και αναμνήσεις…
2ο έθιμο
*Λαμπριάτης = γεμιστό αρνί ψημένο σε ξυλόφουρνο.
Επειδή κατάγομαι από την Άνδρο αλλά δεν είμαι γέννημα θρέμμα  και δεν γνώριζα καλά το παιχνίδι στις λεπτομέρειές του, οι παραπάνω πληροφορίες καθώς και η φωτογραφία είναι αντιγραφή από http://www.pitrofos.gr/paradosi/65-2009-04-12-13-30-37 (το επίσημο site του χωριού Πιτροφός της Άνδρου).
Η συνταγή για τη γέμιση του Λαμπριάτη που λέγεται και παραγέμισμα (όπως μας την άφησε η γιαγιά μου)
ΥΛΙΚΑ: 1 συκωταριά κατσικίσια, 1 μάτσο φρέσκα κρεμμυδάκια, 1 φλυτζάνι ελαιόλαδο ή βούτυρο φρέσκο, 1 φλυτζάνι φρεσκοκομμένο δυόσμο, 1 ματσάκι άνηθο, 1 1/2 κιλό ντόπιο τυρί πετρωτή, 1 λίτρο φλιτζάνι γάλα, 10 αυγά, 250 γρ. ρύζι
Προαιρετικά:χοιρινά ντόπια λουκάνικα κομμένα σε κομμάτια
ΕΚΤΕΛΕΣΗ: Ψιλοκόβουμε τα φρέσκα κρεμμυδάκια και τα ξανθαίνουμε σε χαμηλή φωτιά με λίγο λάδι, σε μεγάλη και ψηλή κατσαρόλα. Κόβουμε το συκώτι μικρούς κύβους και το σωτάρουμε μαζί με τα κρεμμυδάκια.Προσθέτουμε, αν επιθυμούμε, και τα χοιρινά λουκάνικα. Χαμηλώνουμε τη φωτιά και αφήνουμε να σιγομαγειρευτούν για 15 λεπτά. Χτυπάμε σε μια λεκάνη τα αυγά, το τυρί, το ρύζι, τον δυόσμο και τον άνηθο. Ανακατεύουμε όλα τα υλικά μαζί. Ράβουμε την τρύπα που υπάρχει στο λαιμό του αρνιού και το μέρος κάτω από το στέρνο του, αφήνοντας μόνο μια τρύπα περίπου όσο μια παλάμη για  να γεμίσουμε από εκεί το κουφάρι με τη γέμιση. Τέλος αφού ρίξουμε όλη τη γέμιση μέσα στο κουφάρι ράβουμε την τρύπα που έμεινε.  
Στη μισή δοσολογία η ίδια συνταγή μπορεί να γίνει και σε πυρέξ.Σε αυτήν την περίπτωση μπορείτε να αποφύγετε τα φρέσκα κρεμμυδάκια, τη συκωταριά και τα λουκάνικα και να αντκαταστήσετε το τυρί πετρωτή με φέτα. Επ' ουδενί όμως μην παραλείψετε το δυόσμο.
Εάν αποφασίσετε να κάνετε τη συνταγή μόνη της, ανεξάρτητα από το αρνί, καλύτερα να ακολουθήσετε τις οδηγίες που έχω δώσει στο παρελθόν εδώ γιατί αλλάζει λίγο η εκτέλεση.

Τα δύο αυτά έθιμα είναι αφιερωμένα στο Δελφινάκι που μας παρακινεί να γράψουμε έθιμα του τόπου μας.

36 σχόλια:

  1. Πολύ ωραία ιδέα, να γράψουμε τα έθιμα αλλά και τα φαγητά του τόπου μας. Πολύ ωραία τα περιέγραψες,το παιχνίδι δεν το πολυκατάλαβα,αλλά την συνταγή την "έπιασα"
    φιλιά πολλά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Για να είμαι ειλικρινής κι εγώ το έχω δει μόνο μια φορά χωρίς να συμμετέχω, οπότε δεν μπορώ να δώσω εξηγήσεις για το παιχνίδι.

      Διαγραφή
  2. πολύ ωραία δεν τα γνώριζα να σαι καλά μια παρόμοια ανάρτηση περιπου θα κάνω αυριο...συμπτωματικά με την δική σου....να σαι καλά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα περάσω να τη διαβάσω οπωσδήποτε.

      Διαγραφή
  3. Mπράβο τελικά μόνο στην επαρχία ευχαριστιέσαι τις γιορτές, εκεί έχουν νόημα, ήθη και έθιμα πολύ ωραία, που τα κρατάνε ακόμα και διαφοροποιούν τις γιορτές από τις υπόλοιπες μέρες!
    Εδώ στο Αθενς άστα Φλώρα!
    Μιζέρια και πάλι μιζέρια αλλά θα προσπαθήσουμε!
    Φιλιά πολλά!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εδώ θα μείνω κι εγώ. Μη νομίζεις πως θα φύγω. Στη μιζέρια και θα προσπαθώ...
      Φιλιά πολλά.

      Διαγραφή
  4. χεχε! Το παιχνίδι δεν το κατάλαβα αλλά όταν έφτασα στο κρασάκι, ανέκδοτα κι αστείς είπα εδώ είμαι! Στην απέξω! Θα έβλεπα τους άλλους!
    Τη συνταγή τη πήδηξα! Δεν τρώω αρνάκι, συκωταριές και τα τοιαύτα!
    Αλλά η ιδέα να διασώσουμε έθιμα του τόπου μας με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη! Καταπληκτική! :)))
    Φιλάκια γλυκιά μου Φλώρα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το παιχνίδι είναι λίγο πολύπλοκο, κι εγώ δεν το ξέρω στις λεπτομέρειές του. Πάνε και πολλά χρόνια από τότε που το παρακολούθησα. Το ωραίο είναι ότι διασκεδάζουν, φανατίζονται, γελάνε...
      Φιλιά πολλά

      Διαγραφή
  5. Αγαπημένη μου Φλωρίτσα σ ευχαριστώ για την συμμετοχή..Χαίρομαι που γνώρισα και τα δικά σου παραδοσιακά έθιμα.. Στα παραδοσιακά παιγνίδια ειδικά στα χωριά έχουν μια άλλη άισθηση...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτή η ανάρτηση έγινε μετά από τη δική σου παρότρυνση Δελφινάκι μου και την ευχαριστήθηκα.

      Διαγραφή
    2. χαίρομαι..ευχαριστώ

      Διαγραφή
  6. Χρυσομέλισσες9:50 μ.μ.

    Μας γνώρισες τα πολύ ωραία ανδριώτικα έθιμα και το καταευχαριστηθήκαμε !!! Το γεμιστό μυρωδάτο αρνί .....καταπληκτικό !!! Καλό Πάσχα και ας μην αφήσουμε τα έθιμα του τόπυ μας να ξεχαστούνε !!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μακάρι να ήμουν εκεί να σας καλέσω να το φάτε το μυρωδάτο αρνί, όπως ακριβώς γίνεται εκεί... και έχει ακόμη περισσότερη γεύση.

      Διαγραφή
  7. Πολύ ωραία και τα έθιμα της Άνδρου. Κάθε τόπος έχει τα δικά του και πρέπει να τα κρατά ζωντανά.
    Καλό βράδυ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μακάρι να ήξερα περισσότερα... αλλά μέχρι εδώ φτάνουν οι γνώσεις μου.

      Διαγραφή
  8. Ώραία τα έθιμα της Άνδρου, σε φιλώ! Καλό βράδυ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλό βράδυ και σε σένα...
      Φιλιά

      Διαγραφή
  9. Φλώρα μου πολύ όμορφα τα έθιμα της Ανδρου .
    Ας τα κρατήσουμε , όπως τα βρήκαμε .
    καλό βράδυ, φιλιά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλό βράδυ και σε σένα και πολλά φιλιά.

      Διαγραφή
  10. Ουπς προηγηθηκες αρχόντισσα , θα πρέπει να ψάξω για αλλα τώρα χαλάλι σου Να ευχηθώ να συναντηθούμε το Πάσχα στο νησι ; Η Ιλια μου θα παει σε εργαστήρι χτισιματος με σβωλους στο Πιτροφο νια Τρίτη και Νια Τετάρτη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεν θα πάμε το Πάσχα στην Άνδρο δυστυχώς.
      Εύχομαι να περάσετε πολύ καλά...
      Φιλιά

      Διαγραφή
  11. Φλώρα μου πολύ γλαφυρό και συγκινητικό το οδοιπορικό σου στα έθιμα του νησιού. Εύχομαι να συνεχίζουν να τα κρατούν και να τα περνούν στις νεώτερες γενιές.
    Να'σαι καλά!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μέχρι τώρα τα κρατούν τα έθιμα... αν θα σωθούν εξαρτάται απ' τους παλιότερους να μυήσουν τους νεότερους.

      Διαγραφή
  12. Αυτά είναι τα γνήσια, γι' αυτό σ'αγαπώ γλυκό μου Φλωρούκο!!!
    Να μείνει και κάτι από παράδοση, για την Ελλάδα ρε γαμώτο!
    Σε φιλώ γλυκά βρε! :)))

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κι εγώ σε φιλώ γλυκό κορίτσι.

      Διαγραφή
  13. Ενδιαφέροντα έθιμα. Καλά κάνουν και τα κρατούν και τα συνεχίζουν... χωρίς αυτά δεν είμαστε τίποτα! Φιλιά, καλή εβδομάδα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλή εβδομάδα και σε σένα και να ευχαριστηθείς τις γιορτές του Πάσχα....

      Διαγραφή
  14. Τώρα που θα πάμε στην Άνδρο θα το παίξουμε το παιχνίδι Φλώρα.
    Τι πειράζει που θα είναι μετά το Πάσχα;
    Πάντως από τα δύο έθιμα εγώ προτιμάω το δεύτερο για ευνόητους λόγους.
    χα,χα,χα,χα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ας επιδοθούμε στο δεύτερο έθιμο που το ξέρουμε και μας ξέρει...
      το πρώτο το έγραψα όπως το βρήκα δεν είμαι σίγουρη ότι μπορώ να το παίξω αλλά εκτός αυτού θέλει κι άλλους...

      Διαγραφή
  15. Πολύ μου άρεσε το πρώτο έθιμο..το δεύτερο δε μου άρεσε γιατί έβαλαν τυρί στο αρνάκι και δεν το τρώω το τυρί..μη δίνεις ιδέες και μου κάνουν τέτοια πλάκα το Πάσχα που είμαι καλεσμένη και μείνω νηστική...κρύβε συνταγές!!!..χαχα!!
    Φιλιά πολλά!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όπως θέλεις εσύ... χωρίς τυρί... εκεί θα τα χαλάσουμε;
      Φιλιά πασχαλινά.

      Διαγραφή
  16. Καλή Μεγαλοβδομάδα ευχομαι,Καλό Πάσχα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Kι εσύ να περάσεις καλό Πάσχα και να έχεις καλή Ανάσταση.

      Διαγραφή
  17. Πολύ όμορφα έθιμα ειδικά το κατσικάκι!! Τρελαίνομαι όταν βλέπω κρεατικά γεμιστά αλλά και λαχανικά! Γενικά οτιδήποτε κρύβει εκπλήξεις μέσα! Κάτι σαν το κίντερ το αυγό! :P

    Μακάρι να συνεχιστούν τα έθιμα από γενιά σε γενιά γιατί φοβάμαι οτι με τα χρόνια θα έχουν όλα χαθεί...

    Καλή Ανάσταση και καλό Πάσχα!

    Σε φιλώ γλυκά <3

    ΑπάντησηΔιαγραφή